Istnieje ich sporo, bo od kilku tysięcy do nawet kilku milionów. Rozbieżności te wynikają z trudności, aby ocenić w praktyce ich obecność i różne środowiska badaczy podają różne dane. Sama jednak obecność związków PFAS jest faktem. A czym są? Skrót ten pochodzi od angielskiego określenia per- and polyfluoroalkyl substances, co oznacza substancje per- i polifluoroalkilowe. Z chemicznego punktu widzenia charakteryzują się obecnością silnego wiązania fluor-węgiel i właśnie ta cecha odpowiada za to, że zyskały miano wiecznych chemikaliów. Dlaczego? Wspomniane wiązanie jest niezwykle silne, specjaliści chemii organicznej twierdzą, że jednym z najsilniejszych w tej dziedzinie. Substancje zawierające związki grupy PFAS nie rozkładają się lub rozkład ten zachodzi bardzo powoli. Są powszechnie stosowane w branży przemysłowej, spożywczej, elektrycznej, medycznej, chemicznej, między innymi ze względu na pożądane właściwości hydrofobowe i oleofobowe. Jednak ta odporność sprawia, że PFAS praktycznie nie ulegają naturalnemu rozkładowi. Jeśli trafią do wody pitnej, a stamtąd do organizmu,mogą być źródłem problemów zdrowotnych.
PFAS w wodzie pitnej i środowisku
PFAS trafiają do wód powierzchniowych i gruntowych. Źródłem mogą być ścieki, odpady przemysłowe i wiele innych. Na przykład wody zbiorników leżących przy zakładach chemicznych, lotniskach czy rafineriach często zawierają PFAS w znacznych ilościach. Problem ten dotyczy także Polski – mimo ograniczonego dotąd monitoringu wykryto kwas perfluorooktanowy w stężeniu ~3–4 ng/l w największych polskich rzekach (Odrze i Wiśle). PFAS w organizmie może być przyczyną:
- Zaburzeń immunologicznych,co prowadzi do zmniejszonej odpornosci organizmów
- Rozchwiań hormonalnych, m.on.w wuyniku uszkodzeń tarczycy
- Zwiększonego ryzyka zachorowań na nowotwory
Choć w naszym kraju stężenie PFAS w wodzie nie jest wysokie, prognozy na kolejne lata nie są optymistyczne. Oczyszczalnie ścieków nie są na ogół przystosowane do usuwania tych związków, więc prawdopodobnie będą krążyć w przyrodzie, kumulując się w organizmach wodnych i lądowych, nie rozkładają się w wodzie czy glebie i przenikając do łańcucha pokarmowego.
Regulacje prawne w UE i Polsce
W odpowiedzi na zagrożenie UE zaostrzyła normy jakości wody pitnej. Nowa Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2020/2184 wprowadza po raz pierwszy parametry dla PFAS: całkowite stężenie PFAS nie może przekroczyć 0,50 µg/l, a suma 20 kluczowych związków (m.in. PFOS, PFOA, PFHxS) – 0,10 µg/l. Państwa członkowskie mają obowiązek wdrożyć monitoring tych parametrów i osiągnąć limity do 12 stycznia 2026 r. Od 2026 r.więc dostarczana woda kranowa powinna spełniać podane normy. Przekroczenie limitów wymaga środków naprawczych, w tym zaawansowanego uzdatniania. Polska, implementując dyrektywę 2020/2184, wkrótce wprowadzi te normy do swojego prawa. Obecnie krajowe rozporządzenia nie wyszczególniają osobnych parametrów dla PFAS, ale już zapowiedziano, że prawdopodobnie wdrożą one nowe standardy zgodnie z EU. Dodatkowo Unia Europejska ogranicza produkcję i wprowadzanie do obrotu najbardziej toksycznych PFAS (m.in. zakaz PFOA od 2020 r., PFHxS od 2023 r. zgodnie z konwencją sztokholmską). Polska już teraz podejmuje działania zapobiegawcze, a niektóre wodociągi, np.wrocławskie, prowadzą dobrowolny monitoring PFAS w wodzie.
Nowoczesne metody usuwania PFAS
W celu eliminacji PFAS wprowadza się zaawansowane technologie uzdatniania wody, w szczególności takie jak:
- Filtracja na aktywnym węglu
Gdy woda przepływa przez filtr, cząsteczki PFAS przylegają do powierzchni węgla w procesie fizycznej adsorpcji i częściowo przez oddziaływania hydrofobowe. Filtr z aktywnym węglem lepiej adsorbuje PFAS o dłuższych łańcuchach węglowych (np. PFOA, PFOS) niż te o krótszych łańcuchach (np. PFBA, PFBS), ponieważ są bardziej hydrofobowe i lepiej oddziałują z powierzchnią węgla.
- Wymiana jonowa (żywice anionowymienne)
Filtry z żywicą jonowymienną usuwają PFAS z wody przez proces wymiany jonowej, w którym jony PFAS w wodzie są zastępowane innymi jonami obecnymi na żywicy (zwykle chlorkowymi, siarczanowymi lub wodorowęglanowymi).
- Membranowe procesy filtracji (odwrócona osmoza, nanofiltracja)
Systemy z membranami o bardzo małych porach mechanicznie blokują PFAS. Szczególnie polecana jest odwrócona osmoza (RO), która jest bardzo skuteczna, potrafi usunąć większość wspomnianych zanieczyszczeń. Obecnie uważana za najskuteczniejszą metodę usuwania PFAS – w warunkach laboratoryjnych i pilotażowych osiągano aż 99,9 % eliminacji wszystkich PFAS z wody procesowej.
Usuwanie PFAS przez oczyszczanie wody z wykorzystaniem np.koagulacji czy ozonowania jest bardzo mało skuteczne. W warunkach domowych i w skali przemysłowej najczęściej stosuje się filtry działające na zasadzie odwróconej osmozy, radziej nanofiltracji (która wykazuje się nieco niższą skutecznością niż RO) oraz filtry z węglem aktywnym. Ale uwaga! Zużyte filtry mogą oddawać PFAS z powrotem do wody, dlatego konieczne jest monitorowanie stanu filtrów i ich regularna wymiana.
Granimex – domowe i przemysłowe rozwiązania
Jako Granimex specjalizujemy się w kompleksowym uzdatnianiu wody, od lat pomagając klientom indywidualnym, jak i przedsiębiorstwom. Oferujemy badanie wody, w tym profesjonalną analizę jakości wody (m.in. badania technologiczne i laboratoryjne) oraz dobór systemów filtracyjnych, tak, aby uzdatniania było rzeczywiście skuteczne. Nasza oferta obejmuje m.in. filtry z węglem aktywnym, stacje odwróconej osmozy i układy wymiany jonowej, które mogą skutecznie redukować PFAS oraz inne zanieczyszczenia, zgodnie z wymogami prawnymi. Systemy oczyszczania dostosowujemy do skali potrzeb – dopasowujemy odpowiednie rozwiązania do niewielkich instalacji domowych, wiemy też jak montować stacje uzdatniania dla obiektów użyteczności publicznej czy zakładów przemysłowych. Klienci otrzymują rozwiązania „szyte na miarę”, tak aby woda pitna spełniała najwyższe normy jakościowe i była wolna od groźnych zanieczyszczeń.
Podsumowanie
Obecność PFAS w wodzie pitnej może być wkrótce wyzwaniem globalnym. Dzięki nowym regulacjom UE jego znaczenie wzrosło także w Polsce – dostawcy wody będą obowiązani badać sumę PFAS (norma to 0,5 µg/l) i priorytetowe związki PFAS (gdzie norma to 0,1 µg/l) oraz podejmować działania naprawcze w przypadku przekroczeń. Dostępne są skuteczne technologie usuwania tych „wiecznych chemikaliów”. Odpowiednio dobrane filtry i systemy pozwalają znacząco ograniczyć stężenie PFAS w wodzie pitnej, zabezpieczając zdrowie mieszkańców w domach pracowników i w firmach. Zadowolenie z jakości wody gwarantujemy poprzez stałe monitorowanie i serwis systemów uzdatniania, a także poprzez konsultacje techniczne przy doborze rozwiązania, poprzedzone w pełni profesjonalnym badaniem cieczy.
Źródła:
