Menu Zamknij

Usuwanie boru ze ścieków

Bor w odpowiednich, czyli niewielkich ilościach, jest bardzo przydatny. Jest nie tylko niezbędny dla zachowania dobrej kondycji zdrowotnej, ale ma również szerokie zastosowanie w różnych procesach produkcyjnych. Jest m.in. istotnym składnikiem nawozów i środków czyszczących. Korzysta się z jego właściwości również przy produkcji szkła i ceramiki.

Bor nie stanowiłby większego wyzwania jako składnik potencjalnie niebezpieczny, np. w wodach – ponieważ jego „naturalna” ilość (przynajmniej w Polsce) nie jest zbyt duża. Problem stanowią jednak ścieki komunalne, w których może się znajdować więcej boru, niż jest to przewidziane w przepisach unijnych i krajowych.

Zgodnie z polskimi normami w ściekach odprowadzanych do wód i gleb nie może być więcej niż 1 mg/dm3 boru. W przypadku ścieków przemysłowych odprowadzanych do kanalizacji limit wynosi 10 mg/dm3 (i jest to uwarunkowane koniecznością zdobycia wymaganego prawem pozwolenia).

W związku ze stosowanymi procesami produkcyjnymi największymi „emitentami” boru są energetyka i przemysł szklarski. Nie możemy również zapominać o niektórych gałęziach przemysłu chemicznego.

W ww. przypadkach ilość boru może sięgać nawet 100 mg/dm3.

Podstawowe metody usuwania boru ze ścieków

Mimo powszechnego stosowania głównych metod, wciąż trwają badania mające na celu zwiększenie efektywności (ekologicznej i ekonomicznej) usuwania boru. Obecnie eksploatowane metody nie należą do najtańszych, dlatego często stosuje się różne kombinacje technik – w tym najpopularniejszych, czyli: odwróconej osmozy i wymiany jonowej.

W zależności od indywidualnych cech każdego zlecenia dostosowujemy optymalne metody redukcji boru z różnych źródeł. Bywa (szczególnie w przypadku mniejszych zanieczyszczeń), że wystarczającą metodą okaże się odwrócona osmoza (są to jednak rzadkie przypadki).

oczyszczanie ścieków z boru, odwrócona osmoza

Wymiana jonowa

O wiele częściej stosuje się wymianę jonową. Ma ona zarówno zalety, jak i wady – nie jest to technologia tania, ale w zależności od zastosowanego złoża można wpływać zarówno na koszty inwestycji, jak i na parametry procesu usuwania boru.

Bez wątpienia jedną z głównych wad stosowania wymiany jonowej jest konieczność przeprowadzenia procesu utylizacji ścieków (z regeneracji jonitu) wykazujących spory poziom zasolenia.

Z drugiej strony – w przypadku zastosowania elektrodializy można w pewnym stopniu zracjonalizować koszty całego procesu usuwania boru dzięki wytworzeniu kwasu chlorowodorowego, który można wykorzystać do regeneracji jonitu.

Metoda jonowa sprawdza się szczególnie przy usuwaniu boru z roztworów, w których stężenie tego pierwiastka kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu mg/dm3.

Cały proces realizowany jest za pomocą żywic jonowymiennych. Jak wykazały badania – najlepsze efekty są możliwe do osiągnięcia przy zastosowaniu żywicy o średnicy ziaren od ok. 50 do 75 µm.

Często stosowanym materiałem jest żywica makroporowata na bazie polistyrenu ze specjalnymi grupami funkcyjnymi, przystosowanymi do przeprowadzenia selektywnego usuwania boru z roztworów wodnych, w tym również ze ścieków pochodzących z różnych źródeł i o różnym stężeniu boru.

Żywica jest dość uniwersalnym materiałem – działa w szerokim zakresie pH i przy zmiennym stężeniu boru, jej działanie jest skuteczne w różnych warunkach termicznych i chemicznych. Jest efektywna także przy zastosowaniu alternatywnych technik oczyszczania.

Warto jednak zaznaczyć, że skuteczność usuwania boru zwiększa się wraz ze wzrostem temperatury.

Sama wymiana jonowa nie byłaby możliwa bez „elementu”, dzięki któremu dochodzi do procesu selektywnego wiązania boru – w przypadku wymiany jonowej jest to N-metyloglukamina.

Na efektywność usuwania boru wpływ ma również wymiar złoża – im większe (i wyższe) złoże, tym większa adsorpcja boru. Znaczenie dla sukcesu całego procesu ma także objętość złoża.

Żywice jonowymienne – dla efektywności działania – wymagają regeneracji. W tym celu stosuje się roztwory kwasów (m.in. kwasu siarkowego) do wymywania kwasu ortoborowego. Konieczne jest także przeprowadzenie neutralizacji, co jest możliwe przy użyciu roztworu wodorotlenku sodu.