Woda do celów przemysłowych, a w szczególności do zasilania kotłów gazowych i instalacji chłodniczych, musi być miękka tj. pozbawiona składników powodujących tworzenie się kamienia kotłowego. Zmiękczanie wody polega na usuwaniu z niej jonów powodujących twardość tj. kationów wapnia, magnezu oraz kationów metali ciężkich: żelaza, manganu, glinu i innych.
Zmiękczanie wody polega między innymi na usuwaniu twardości na drodze wymiany jonowej. Twardość ogólna, będąca sumą twardości węglanowej i niewęglanowej jest usuwana na kationicie silnie kwaśnym w cyklu sodowym - podczas przepływu wody przez żywicę jonowymienną powodujące twardość jony wapnia i magnezu wymieniane są na jony sodu. Gdy zdolność jonowymienna złoża zostanie wyczerpana, jest ono poddawane regeneracji roztworem soli kuchennej. Częstość regeneracji zmiękczacza zależy od twardości oraz ilości uzdatnianej wody.
Zmiękczacze mogą być jednokolumnowe, jak również dwukolumnowe, zapewniające nieprzerwaną dostawę wody zmiękczonej. Przed zmiękczaczem powinien być zainstalowany filtr mechaniczny, który zabezpieczy głowicę sterującą zmiękczacza i żywicę jonowymienną przed zanieczyszczeniami mechanicznymi, przyczyniając się tym samym do lepszej pracy i przedłużenia żywotności urządzenia. Woda poddawana zmiękczaniu powinna być również odżelaziona i odmanganiona, w przeciwnym wypadku część zdolności jonowymiennej zostanie wykorzystana na wymianę jonów żelaza i manganu. Ponadto ponadnormatywne ilości żelaza skracają żywotność żywicy jonowymiennej (nawet o 50%).